Konsultacje

Dziękujemy za wzięcie udziału w konsultacjach społecznych. Zgodnie z „Regulaminem Konsultacji Społecznych” zostały zakończone 23 marca 2015 r.

Zbiorcza informacja o uwagach i opiniach zgłoszonych podczas konsultacji społecznych projektów uchwał I Kongresu Muzealników Polskich

W ramach prac przygotowawczych do I Kongresu Muzealników Polskich, który odbędzie się dniach 23 – 25 kwietnia 2015 r. w Łodzi, zostały przygotowane projekty ośmiu uchwał. Projekty zostały przygotowane przez Zespół Uchwał i zatwierdzone przez Komitet Programowy Kongresu.

W dniach 2 – 23 marca 2015 r. przeprowadzono konsultacje społeczne, podczas których zebrano opinie oraz uwagi do wymienionych wyżej projektów uchwał. Konsultacje prowadzono za pomocą strony internetowej (http://kongresmuzealnikow.pl/konsultacje/), gdzie pod każdym z ośmiu projektów uchwał możliwe było złożenie uwag. W trakcie konsultacji wpłynęło 130 zgodnych z zasadami regulaminu uwag i opinii do projektów uchwał, które zgłosiło 49 osób. Zgodnie z regulaminem konsultacji (dostępnym pod adresem: http://kongresmuzealnikow.pl/regulamin-konsultacji-spolecznych-projektow-uchwal-i-kongresu-muzealnikow-polskich/), Zespół Uchwał i Komitet Programowy I Kongresu Muzealników Polskich zobowiązały się do przedstawienia zbiorczej informacji o zgłoszonych uwagach i opiniach. Informacja ta znajduje się poniżej wraz z komentarzem dotyczącym opracowywania ostatecznej wersji uchwał, które powstały na podstawie analizy zgłoszonych uwag.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 1:

Uchwała nr 1 „o istocie muzeum, muzealiach, zawodzie muzealnika i organizatorach muzeum” była najczęściej komentowanym projektem.

W podpunkcie a. projektu uchwały, odnoszącym się do powinności organizatora wobec muzeum, zwracano uwagę na konieczność zapewnienia gwarancji państwa, rozumianych jako zapewnienie muzeum środków finansowych na gromadzenie i konserwację zbiorów. Zespół Uchwał i Komitet Programowy (dalej zwane ZU i KP) zaznaczyły, że obowiązujące prawo reguluje tę kwestię w ustawie o muzeach z dnia 21 listopada 1996 r.

W uwagach zaznaczano konieczność dodania zapisu o działaniach kolekcjonerskich muzeów. Postulat ten został spełniony, niemniej jednak, zdaniem ZU i KP, idea ta mieści się w pojęciu działań ochronnych podejmowanych przez muzea.

Pojawiły się również głosy wskazujące na tendencję do priorytetowego traktowania edukacyjnej działalności muzeum co negatywnie, zdaniem konsultujących, wpływa na działalność konserwatorską i naukową. Wskazano na nieprawidłowy obraz muzeum (jako „miejsca przemysłu czasu wolnego”), jaki wydaje się być podzielany przez samorządy jako organizatorów muzeów.

Podpunkt b. projektu uchwały dotyczył zagadnień misji muzeum i zarządzania nim. Powtarzała się opinia (8% wszystkich uwag do tego projektu uchwały), że przedstawiona definicja muzeum jest nieostra, co może pozostawiać dużą dowolność interpretacji. Wskazywano na potrzebę dookreślenia wymagań, które musi spełniać instytucja aby używać nazwy „muzeum” oraz na możliwe zagrożenie ze strony licznie powstających w ostatnim czasie instytucji „paramuzealnych”. Podkreślono konieczność działań muzeów na rzecz zmniejszania społecznych dysproporcji w dostępie do kultury oraz współpracy z organizatorami, przede wszystkim samorządowymi, w budowaniu ich pozytywnego wizerunku (np. opartego o promocję regionu). ZU i KP zaznaczyły, że projekty uchwał nie definiują pojęć, a jedynie je przypominają i powinny być traktowane jako wskazówki. ZU i KP podjęły decyzję o zastąpieniu sformułowania „jest mediatorem” określeniem „pośredniczy”. Natomiast zgodzono się z koniecznością wprowadzenia certyfikacji muzeów, dodając do projektu uchwały stosowny podpunkt, w którym podkreślono specjalną rangę i uprawnienia muzeów wpisanych do Państwowego Rejestru Muzeów.

Wiele wątpliwości wniósł zapis o legalności kolekcji („Muzeum sprawuje pieczę nad legalnie pozyskanymi muzealiami i rozwija ich kolekcję”) – postulowano wykreślenie słowa „legalnie” (26% uwag do tego projektu uchwały), argumentując, że muzeum sprawuje pieczę nad wszystkimi obiektami, które posiada w kolekcji, nawet gdy znajdują się w nich obiekty o nieznanej proweniencji. Pojawiły się głosy, że niemożliwym jest aby muzeum pozyskało obiekty do kolekcji w sposób nielegalny. Zwrócono jednak uwagę na konsekwencję włączenia muzealiów przemieszczonych do nich w wyniku działań wojennych i konieczność opieki również nad takimi obiektami (przy jednoczesnym dążeniu do uregulowania kwestii prawnych takich muzealiów). ZU i KP nie zgodziły się na wykluczenie zobowiązania muzeów do legalnego pozyskiwania z języka uchwał kongresowych, argumentując to koniecznością stosowania się do ogólnoświatowych standardów ustalonych przez ICOM oraz zwrócenia uwagi na aspekt moralny tworzenia kolekcji muzealnych. ZU i KP ostatecznie podjęły jednak decyzję o przesunięciu imperatywu dotyczącego legalności pozyskanych zbiorów muzealnych do projektu uchwały nr 4 o potrzebie przyjęcia spójnej polityki gromadzenia i ochrony zbiorów.

Pozostałe uwagi do tego podpunktu odnosiły się do kolejności zapisu – zgodzono się z tym postulatem, przenosząc passus dotyczący opieki nad posiadanymi muzealiami i rozwijaniem kolekcji na drugie miejsce w treści projektu uchwały.

Podpunkt c. odnosi się do kwestii muzealiów. W toku konsultacji zasugerowano dodanie zapisu, że jako dobro publiczne lub upublicznione dobro prywatne powinny być niezbywalne. Podkreślano także potrzebę stworzenia systemu ochrony i bieżącego, muzealnego nadzoru konserwatorskiego w muzeach. ZU i KP stwierdziły, że te kwestie są regulowane przez ustawę o muzeach.

Ostatni podpunkt konsultowanego projektu uchwały został poświęcony grupie zawodowej muzealników. W uwagach do niego stwierdzono konieczność uściślenia tego pojęcia (34% uwag do projektu uchwały), postulując dodanie kryterium pracy ze zbiorami jako wyróżniającego pracę muzealnika. Zdaniem zgłaszających uwagi, muzealnikiem jest osoba zatrudniona na stanowisku związanym z działalnością podstawową muzeum (32% uwag do tego projektu). Sugerowano również usankcjonowanie określeń takich jak, np. edukator muzealny, które już funkcjonują w praktyce muzealnej. Ponadto pojawiły się uwagi wyrażające zaniepokojenie działaniami, które mogą doprowadzić do deregulacji zawodu muzealnika i, w rezultacie, utratą prestiżu zawodu. ZU i KP przychyliły się do zgłoszonych uwag, dodając do projektu uchwały zdanie, że muzealnikiem jest osoba bezpośrednio zaangażowana w realizację misji muzeum.

W toku konsultacji zwrócono także uwagę na wysokie kompetencje, którymi musi odznaczać muzealnik oraz na odpowiedzialny charakter pracy w muzeum (odpowiedzialność za zbiory, ich ochronę, wykorzystanie, upublicznianie i interpretację, co sprawia, że muzealnicy należą do klasy specjalistów tworzących i upowszechniających naukę) co powinno wpływać na właściwe wynagrodzenie, minimum na poziomie średniej krajowej płacy. Taki postulat, odnośnie zapisu o „godnym wynagrodzeniu” muzealników, pojawia się najczęściej (8% wszystkich uwag zgłoszonych do tego projektu uchwały). ZU i KP dodały do tego projektu uchwały postulowany zapis „na poziomie nie mniejszym niż średnia krajowa płaca”. Zapis ten jest konsekwentnie powtarzany we wszystkich uchwałach, w których poruszana jest kwestia wynagrodzenia muzealników.

W zgłoszonych uwagach wskazywano również na niedostosowanie tego podpunktu uchwały do specyfiki muzeów prywatnych. ZU i KP udzielając odpowiedzi, zauważyły, że muzeum prywatne jest również muzeum publicznym ponieważ udostępnia swoje zbiory.

W uwagach poruszono również zagadnienie muzealnika – dyrektora, który traci status muzealnika, w momencie objęcia stanowiska dyrektora muzeum. Negatywnie odniesiono się do sposobu wynagradzania dyrektora, które odbywa się według zasad określonych przez organizatora, nie zaś według regulaminu wynagradzania instytucji, którą zarządza. ZU i KP po dyskusji podjęły decyzję o dodaniu w tym podpunkcie zapisu „najwyższego poziomu kwalifikacji muzealniczych oczekuje się od dyrektorów muzeów wyłonionych spośród muzealników mających wystarczające doświadczenie w pracy w zawodzie”. Na wniosek Ministerstwa Kultury i dziedzictwa Narodowego rozszerzono ten zapis o sformułowanie: „Najwyższego poziomu kwalifikacji muzealniczych oczekuje się od dyrektorów muzeów, wyłonionych spośród osób mających wystarczające doświadczenie pracy w muzeum lub w innych instytucjach, których działalność koncentruje się na obszarze dziedzictwa kulturowego”.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 2:

Uchwała nr 2 dotyczy zasad bezpieczeństwa ekonomicznego muzeum.

W uwagach do podpunktu pierwszego sugerowano wskazanie korzyści dla społeczeństwa, które płyną z działalności muzeów. Dodano również, że korzyści nie zawsze muszą być wymierne. Decyzją ZU i KP usunięto z tego podpunktu projektu uchwały słowo „wymierne” proponując brzmienie: „koniecznym jest uświadomienie społeczeństwu wartości istnienia muzeów oraz korzyści, jakie płyną z ich działalności dla rozwoju państwa i społeczności lokalnych”.

Następny podpunkt dotyczył obowiązku zapewnienia przez organy założycielskie dotacji podmiotowej oraz dotacji celowych na utrzymanie muzeów publicznych, a także właściwych środków dla pozostałych muzeów. W uchwale zaproponowano redakcję art. 5 ustępu 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o bezpieczeństwie ekonomicznym muzeum. W uwagach zasugerowano rozwinięcie tekstu uchwały poprzez dodanie zapisu, że w ramach realizacji zadań statutowych znajduje się gromadzenie i ochrona zbiorów muzealnych. Zapis ten został dodany przez ZU i KP.

W uwagach konsultacyjnych postulowano także konieczność ustalenia przez rząd RP trwałego procentu w budżecie (nadążającego za inflacją) na rzecz muzeów. Podkreślano konieczność przekazywania przez organizatorów muzeum dotacji podmiotowej i dotacji celowych, które nie tylko zapewniają utrzymanie muzeów, ale pozwolą także na rozwój instytucji. Wskazywano na nieprawidłowości: rozliczanie muzeów z wysokości przychodów, zbyt niski poziom dotacji nie pozwalający na pokrycie kosztów stałych i realizację zadań statutowych. Zasugerowano zniesienie warunku wniesienia wkładu własnego muzeum oraz zaznaczano, że fundusze celowe nie mogą zastępować dotacji. Pojawiła się także propozycja rozważenia modelu budżetu kadencyjnego (na czas kadencji wybranego dyrektora), a nie rocznego, który sprawdza się w innych państwach. Zasugerowano również wyodrębnienie osobnego punktu dotyczącego finansowania konserwacji zbiorów. ZU i KP, odnosząc się do przedłożonych uwag, dodały do projektu uchwały dezyderat nie zmniejszania poziomu finansowania istniejących już instytucji, ze względu na powoływanie przez ich organizatorów nowych instytucji kultury.

Również w tej uchwale, ze względu na pojawienie się określenia „wypłacanie godnych wynagrodzeń osobom świadczącym pracę na rzecz muzeum”, w zgłoszonych uwagach postulowano dookreślenie tego terminu jako nie niższego niż średnia krajowa. Postulat ten został spełniony przez ZU i KP przez odpowiednie przeredagowanie tego i innych projektów uchwał, w których pojawiają się kwestie wynagrodzeń muzealników.

Ponadto stwierdzono potrzebę analizy spójności przepisów wydawanych przez różne ministerstwa i oceny konieczności ich stosowania w muzeach. Odnotowano również postulat umożliwienia założycielom muzeów prywatnych korzystania ze środków publicznych (zgodnie z Zaleceniem CM/Rec(2007)14 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie statusu prawnego organizacji pozarządowych w Europie). ZU i KP podkreśliły, że każde muzeum, które spełni określone standardy może zostać wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów, co znacznie ułatwi mu korzystanie ze środków publicznych. ZU i KP dodały do projektu uchwały zapis, że pierwszeństwo w dostępie do funduszy celowych, tworzonych przez państwo i samorządy dla realizacji konkretnych zadań przez muzea, powinny mieć instytucje wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów.

W kwestii ponoszenia odpowiedzialności zarządu i zespołu pracowniczego za bezpieczeństwo finansowe muzeum, część konsultujących (12% zgłoszonych uwag do tego projektu) była zdania, że zespoły pracownicze nie mogą ponosić odpowiedzialności finansowej, gdyż nie podejmują decyzji finansowych bez uzgodnienia z kadrą zarządzającą. Niemniej jednak, ten zapis zyskał także opinie pozytywne („Cenne jest podkreślenie, ze za bezpieczeństwo ekonomiczne muzeów odpowiadają zarówno zarządy i zespoły pracownicze jak i władze rządowe i samorządowe”). W przypadku tego podpunktu ZU i KP skomentowały uwagi powołując się na obowiązujące muzea publiczne standardy kontroli zarządczej, z których wynika, że dyrektor nie jest samowolny w dysponowaniu finansami.

ZU i KP, w nawiązaniu do zgłoszonych uwag, podjęły decyzję o dodaniu do tej uchwały postulatu przyznania muzeom statusu organizacji pożytku publicznego, co pozwoli na korzystanie z 1% odpisu od podatku dochodowego (PIT).

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 3:

Uchwała nr 3 dotyczy zasad awansu zawodowego i naukowego oraz kwestii uposażeń muzealników.

W zgłoszonych uwagach zasugerowano redakcję preambuły uchwały, tak aby uczynić ją bardziej czytelną. Z postulatem tym zgodziły się ZU i KP, redagując również sam tytuł uchwały.

W uwagach wniesionych w toku konsultacji zgodzono się z pomysłem ubiegania się o nadanie stopni naukowych na podstawie dorobku powstałego w związku z wykonywaną pracą (np. katalogi zbiorów i wystaw), wskazano równocześnie konieczność stworzenia odpowiednich warunków do ubiegania się o stopnie naukowe przez dyrekcję muzeum. Zwrócono uwagę, że awans naukowy powinien się przekładać na wyższe wynagrodzenie, a także postulowano zmianę przepisów dotyczącą wysokości dodatków za tytuł doktora i doktora habilitowanego, które są obecnie zbyt niskie. Stwierdzono też, że zasady awansu zawodowego powinny być jasne i stosowane przez dyrekcję muzeum.

W kwestii podnoszenia kompetencji kadr muzealnych, zgodzono się z koniecznością utworzenia specjalnych środków na ten cel (np. funduszy) jako jedynej możliwości dla wielu muzealników wzięcia udziału w szkoleniach i kursach. Zwrócono uwagę, że starsze osoby nie powinny być wykluczane w programach dokształcania.

Zauważono, że mimo zobligowania dyrektorów do uzupełnienia kwalifikacji w zakresie muzealnictwa i zarządzania w kulturze, jeżeli takowego nie posiadają, w praktyce ten zapis nie zawsze jest wypełniany.

Także i przy okazji konsultacji i tego projektu uchwały zgłoszono wiele uwag (59% wszystkich uwag zgłoszonych do tego projektu) odnośnie określenia „godne wynagrodzenie” i propozycji skierowania apelu o radykalne podniesienie poziomu wynagrodzeń pracowniczych o 30 %. Pojęcie „godne wynagrodzenie” uznano za nieprecyzyjne, najczęściej proponując wystosowanie apelu o wyrównanie wynagrodzeń do średniej krajowej płacy lub zaproponowanie rozwiązania systemowego, tak aby muzealnicy zarabiali podobnie jak pracownicy instytucji naukowo-oświatowych. Ponownie zwrócono uwagę na system wynagradzania dyrektora muzeum (według zasad określonych przez organizatora nie zaś według regulaminu wynagradzania instytucji, którą zarządza). W odpowiedzi na te uwagi, ZU i KP zdecydowały o pozostawieniu apelu o podniesienie poziomu wynagrodzeń pracowniczych o 30%, ale przy założeniu, że wysokość wynagrodzenia osiągnie w kolejnych latach wysokość nie niższą niż średnie wynagrodzenia w kraju. Dodano również podpunkt, w którym zaznaczono, że awans zawodowy i zdobywane tytuły naukowe powinny zostać powiązane w podwyższeniem wynagrodzenia.

Pojawiły się też uwagi, że brak precyzyjnych i obiektywnych zasad kształtowania wynagrodzeń powoduje, że dyrektor uzyskał szansę dowolnego i uznaniowego kształtowania wysokości wynagrodzeń zatrudnionych w muzeum pracowników. Postulowano skomentowanie w projektach uchwał niewielkich różnic w wynagradzaniu osób ze znaczącym stażem zawodowym lub ze stopniami naukowymi i osób dopiero rozpoczynających pracę w muzeum.

Zwrócono uwagę na sytuację pracowników zbliżających się do wieku emerytalnego, apelując o szczególnie wysokie dla nich podwyżki wynagrodzeń. W kwestii apelu do Ministra Finansów o zniesienie limitów funduszu wynagrodzeń i ograniczenie wzrostu wynagrodzeń w muzeach, zwrócono uwagę na określenie dolnej granicy płac i fakt, że (według obecnego Rozporządzenie MKiDN dotyczącego wynagrodzeń) płace minimalne w muzeach kształtują się znacznie poniżej obowiązującej płacy minimalnej.

Z aprobatą zgłaszających uwagi spotkał się zapis projektu uchwały o przywróceniu stanowisk starszego asystenta i starszego kustosza. Obecne brzmienie ustawy o muzeach komentowano jako absurdalne i prowadzące do sytuacji, gdy kustoszem staje się młoda osoba bez dorobku. Pojawiła się jednakże uwaga, że powrót do zasad obowiązujących przed 2008 r., odnośnie stażu na stanowiskach, jest niemożliwy ponieważ nie było wówczas możliwości pracy na stanowisku asystenta bez magisterium (tylko z tytułem licencjatem). Komentowano projekt ustawy deregulacyjnej, dotyczącej m.in. obniżenia okresów stażu uprawniającego do zajmowania stanowisk, jako nie do przyjęcia i zmierzający do zmniejszenia prestiżu zawodu.

Zwrócono uwagę, że optymalizacja ścieżki zawodowej ma miejsce w innych krajach i dobrze się sprawdza. Konsultujący za cenny uznali zawarty w projekcie uchwały pomysł stworzenia funduszu stypendialnego przeznaczonego na dokształcanie się zawodowe muzealników.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 4:

Uchwała nr 4 dotyczy potrzeby przyjęcia spójnej polityki gromadzenia i ochrony zbiorów.

Na wniosek zgłaszających uwagi, argumentujących, że gromadzenie zbiorów bez zapewnienia prawidłowych warunków ich przechowywania oraz odpowiednich (ustawowo zagwarantowanych) środków na konserwację jest niesłuszne, ZU i KP poszerzyły tytuł uchwały o termin „ochrona” („o potrzebie przyjęcia spójnej polityki gromadzenia i ochrony zbiorów”). Ze względu na dysproporcję pomiędzy liczbą przechowywanych w polskich muzeach muzealiów, a powierzchnią i standardem technicznym magazynów zbiorów, którymi muzea dysponują, w uchwale dodano apel do organizatorów o przeznaczenie stosownych środków na systematyczną i systemową modernizację oraz rozwój zaplecza magazynowego.

ZU i KP podjęły decyzję o zaznaczeniu w podpunkcie 1. kwestii aspektu etycznego tworzenia kolekcji (zapis ten znajdował się wcześniej w projekcie uchwały nr 1 o istocie muzeum, muzealiach, zawodzie muzealnika i organizatorach muzeum). W podpunkcie tym zdecydowano o dodaniu również zapisu o ustaleniu priorytetowości wniosków o zakupy uzupełniające istniejące kolekcje.

Wśród zgłoszonych uwag znalazły się komentarze, że uchwała może okazać się nieprzydatna, ponieważ jakość kolekcji zależy od doświadczenia muzealników. Zwrócono uwagę, że nie wszystkie muzea (np. wielodziałowe) mogą się skoncentrować na tworzeniu jednej kolekcji.

Pojawiły się jednak głosy poparcia dla stworzenia programu gromadzenia zbiorów oraz wdrożenia gwarancji finansowych dla większej liczby instytucji. Wątpliwości budził jednak zapis o konieczności przedstawiania do akceptacji rady muzeum, opracowanej w formie dokumentu polityki gromadzenia zbiorów.

Zaznaczono również problem finansowania muzeów, których ekspozycja w znacznej mierze jest wirtualna.

Zgodzono się z koniecznością określenia wysokości dotacji celowej na zakup muzealiów (proponowane min.5% przyznanej rocznej dotacji podmiotowej w muzeach publicznych lub właściwe środki w innych muzeach).

Zwrócono uwagę na konieczność przeredagowania postulatów projektu uchwały stosownie do potrzeb również muzeów prywatnych. Na ten i podobne wnioski, ZU i KP odpowiedziały analizując uwagi do projektu uchwały nr 2 o bezpieczeństwie ekonomicznym muzeum, że każde muzeum, które spełni określone standardy może zostać wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów, co ułatwi korzystanie ze środków publicznych.

Zdaniem konsultujących projekt uchwały, szczególnie ważny jest zapis o konieczności dokonaniu zmian lub uzupełnień w prawie, które stworzą warunki, w szczególności finansowe, do właściwego i szybkiego reagowania muzeów na pojawiające się możliwości pozyskania obiektów potrzebnych do lepszej realizacji ich misji. ZU i KP zgodziły się z tymi opiniami, co znalazło odzwierciedlenie przeredagowanym podpunkcie 1. niniejszego projektu uchwały. Dodano także, w podpunkcie dotyczącym funduszy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczonych na rozwój kolekcji muzealnych, postulat wprowadzenia do nich zasady zakupów interwencyjnych.

W kwestii funduszy przeznaczonych na rozwój kolekcji muzealnych, które zostały stworzone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pojawiają się opinie, że dla większości muzeów w kraju tworzenie kolekcji nie jest sprawą priorytetową. Zasugerowano dodanie do tego podpunktu następującej treści: „należy znieść niektóre wymogi ograniczające działalność muzeów w zakresie rozwoju kolekcji przy korzystaniu z funduszy ministerialnych przeznaczonych na ten cel, mianowicie narzucanie warunków ekspozycji zakupionych dzieł czy wyznaczenie wysokiego pułapu wkładu własnego”.

Znaczne wątpliwości (54% zgłoszonych odnośnie tego projektu uwag) wzbudził podpunkt dotyczący zwiększenia kompetencji dyrektorów muzeów w zakresie deakcesji muzealiów. Zdaniem komentujących proponowane zmiany przepisów prawa, które umożliwią dyrektorom muzeów większe kompetencje w sprawie deakcesji muzealiów stwarzają wiele zagrożeń. W niektórych uwagach zgodzono się z postulatem rozszerzenia kompetencji dyrektorów w sprawie doboru zbiorów pod warunkiem, że dyrektor jest specjalistą i ma doradców specjalistów, natomiast wyrażono sprzeciw jeżeli dyrektor miałby opierać się na swoim „guście”. Zauważono, że zwiększenie kompetencji dyrektorów w zakresie deakcesji muzealiów grozi arbitralnością działania i stoi w sprzeczności z pierwszym podpunktem uchwały oraz z misją muzeum określoną w projekcie uchwały nr 1. Ponadto zwrócono uwagę na to, że kolekcje muzealne buduje się latami a gust i ocena dzieł sztuki niekiedy się zmieniają.

W związku ze zgłoszonymi w tej kwestii opiniami, ZU i KP zdecydowały o uzupełnieniu zapisu projektu uchwały o sformułowanie „doprecyzowanie zasad deakcesji muzealiów”.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 5:

Uchwała nr 5 „o potrzebie wsparcia przez instytucje państwowe procesu cyfryzacji zbiorów polskich muzeów i społecznego udostępniania rezultatów cyfryzacji”.

W uwagach i opiniach do tej uchwały poddawano w wątpliwość czy digitalizacja zbiorów rzeczywiście jest priorytetem, czy nie istotniejsze wydają się fundusze na zakup muzealiów, płace i szkolenie dla muzealników. Z drugiej strony, jednocześnie pojawiły się uwagi, że poruszone w tej uchwale kwestie powinny zostać potraktowane absolutnie priorytetowo. Podkreślano jednak, że ustanowienie cyfryzacji zbiorów muzealnych priorytetem w rządowych i samorządowych wieloletnich programach operacyjnych oraz w programach rozwoju społeczno-gospodarczego, nie powinno odbywać się kosztem finansowania opieki konserwatorskich nad oryginałami. ZU i KP podkreśliły, że zagadnienie to zostało uwzględnione w projekcie uchwały. Ponadto problem zachowania proporcji pomiędzy digitalizacją a innymi zadaniami muzeum został uwzględniony w uzasadnieniu do uchwały.

W nadesłanych uwagach wskazano również, że dla wielu instytucji znacznym problem staje się utrzymanie infrastruktury sprzętowej i programowej po zrealizowanym projekcie, dlatego też należałoby zastanowić się jak zabezpieczyć zakończone projekty, tak aby nie utracić rezultatów. Pojawiło się także pytanie o określenie funduszy, z których te projekty miałyby być realizowane. ZU i KP zwróciły uwagę, że te kwestie zostały uwzględnione w projekcie uchwały, więc nie wymagają korekty.

W zgłoszonych uwagach pojawiła się również obawa o możliwość utraty kontroli przez instytucję nad formą przekazu i informacjami dotyczącymi własnej kolekcji. Zdaniem ZU i KP to zagadnienie zostało jednak uwzględnione w projekcie uchwały i nie wymaga korekty.

Zaproponowano redakcję pierwszego punktu uchwały: „Zapewnienie otwartego dostępu do cyfrowych zbiorów muzealnych i powiązanych z nimi metadanych i powinno być priorytetem finansowym w rządowych i samorządowych wieloletnich programach operacyjnych oraz w programach rozwoju społeczno-gospodarczego,”. ZU i KP uznały jednak, że jest to niezasadne ponieważ taka redakcja nie zmienia zawartości treściowej obecnego zapisu.

Zwrócono również uwagę, że nie należy wprowadzać na siłę programu cyfryzacji w muzach, które mają zbiory już w pełni zdigitalizowane, natomiast powinno się jedynie umożliwić wprowadzenie ich do domeny publicznej, czy do ujednoliconego programu prezentowania zbiorów on-line. Należy natomiast wspierać w procesie digitalizacji mniejsze muzea. Zasugerowano również zobligowanie muzeów do migracji danych. ZU i KP zaznaczyły, że te zagadnienia zostały uwzględnione w projekcie uchwały. Projekt uchwały nie przewiduje działań o charakterze „siłowym” i uwzględnia potrzeby całego sektora muzealnego.

Zgodzono się, że procesowi cyfryzacji zbiorów powinny towarzyszyć jasno sformułowane przez MKiDN zasady pozyskiwania autorskich praw majątkowych obiektów, które znajdują się w polskich zbiorach muzealnych. ZU i KP stwierdziły zasadność tej uwagi, dodając jednocześnie, że to zagadnienie zostało uwzględnione w projekcie uchwały.

Zaproponowano podpunkt do uchwały: „Organy władzy publicznej i muzea przyjmują, że cyfrowe wizerunki muzealiów nie są osobnym przedmiotem praw autorskich. Cyfrowe wizerunki muzealiów z domeny publicznej udostępniane są bez dodatkowych ograniczeń licencyjnych, zgodnie z rekomendacjami sieci COMMUNIA oraz standardem OpenGLAM. – Organy władzy publicznej i muzea wdrażają politykę zwiększenia dostępności prawnoautorskiej cyfrowych wizerunków muzealiów poprzez stosowanie wolnych licencji i czytelne oznaczanie domeny publicznej.” ZU i KP uznały tę propozycję za niezasadną i zaznaczyły, że zagadnienie jest przedmiotem kontrowersji, towarzyszącym pracom nad projektem implementacji tzw. dyrektywy re-use i nie należy go przesądzać w uchwale Kongresu w sposób potencjalnie niekorzystny dla sektora muzeów.

Ponadto zwrócono uwagę, że cyfryzacja może zostać potraktowana jako inwestycja dla muzeów i być może należy na tym etapie zaznaczyć, że efekty projektów cyfryzacyjnych zrealizowanych przez muzea nakładem kosztów (także ministerstwa lub organizatora) mogą być lub powinny być udostępniane w celach komercyjnych na ustalonych warunkach.
ZU i KP stwierdziły zasadność tej uwagi, podkreśliły jednak, że zagadnienie to zostało uwzględnione w projekcie uchwały. Tej kwestii zostały poświęcone regulacje prawne, przygotowywane w takcie prac nad projektem implementacji wspomnianej wyżej dyrektywy re-use.

Pojawiła się również uwaga, że projekt tej uchwały został przygotowany przez NIMOZ i informacja ta powinna zostać poddana do wiadomości. ZU i KP uznały, że uwaga ta jest niezasadna ponieważ ciałem przeprowadzającym ostateczną redakcję projektów uchwał i rekomendującym je I Kongresowi Muzealników Polskich jest Komitet Programowy Kongresu.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 6:

Uchwała nr 6 „o potrzebie wypracowania zasad wspierania zadań muzeum przez działające w ich otoczeniu organizacje społeczne i osoby prywatne”.

Jedna z uwag była refleksją dotyczącą zawartego w preambule projektu uchwały zapisu na temat wolontariatu, który, zdaniem komentującego, jest mniej korzystnym rozwiązaniem, zarówno dla pracownika jak i dla instytucji, niż np. staż. Wynagrodzenie osoby pracującej wpływa korzystnie dla obu stron ponieważ pracownik, który jest opłacany czuje się bardziej związany z instytucją.

Odnośnie stworzenia programu wspierającego promuzealne działalności społeczne, w ramach programów MKiDN, zauważono, że korzystne byłoby wprowadzenie odpisów od podatku dla darowizn, zarówno stałych jak i celowych, dla osób prywatnych i firm, podając za wzór systemy wypracowane w USA, Wielkiej Brytanii czy Francji. Takie rozwiązanie prawne pozwoliłoby zintensyfikować współpracę pomiędzy muzeami i darczyńcami.

Zasugerowano, że państwowe instytucje kultury i sztuki powinny mieć stałą bazą programową w państwowych mediach, na wzór programów sportowych, zaś dodatkowo wystawy czy kolekcje muzealne powinny mieć status który zapewni im dostęp do mediów publicznych (informacji w mediach państwowych bezpłatnie). Tę uwagę ZU i KP uznały za zasadną i szczególnie ważną, dlatego zdecydowano o umieszczeniu dodatkowego podpunktu w projekcie uchwały, zawierającego apel do mediów publicznych o „informowanie o działalności muzeów rejestrowanych w większym niż obecnie zakresie i o wypełnianie w ten sposób misji publicznej jako ich ustawowego obowiązku”.

W zgłoszonych uwagach, oprócz poparcia dla tej uchwały i oczekiwania przełożenia jej na zmiany systemowe, wiąże się duże nadzieje z aktywnością społeczną inicjowaną lub współinicjowaną przez środowiska muzealnicze (głównie w sferach innowacyjnych technologii społecznych, niekoniecznie koncentrujących się wokół zabiegów marketingowych, ile wokół partycypacji obywatelskiej).

W uwagach do podpunktu dotyczącego stworzenia programu (w ramach programów MKiDN) rozwoju samorządności zawodowej i muzealnej, którego celem byłoby wzmacnianie aktywności zawodowej, twórczości naukowej, przedsiębiorczości społecznej muzeów, pojawił się apel o wyjaśnienia terminu przedsiębiorczości społecznej muzeów. ZU i KP uznały jednak, że termin ten jest czytelny i powszechnie stosowany, dlatego też nie wymaga dodatkowych wyjaśnień.

Zasugerowano, że dla realizowania celów zarysowanych w projekcie ustawy nie są najważniejsze sformułowane postulaty, ale wskazanie ograniczeń (prawnych, ekonomicznych), które nie pozwalają w pełni korzystać ze stworzonych już możliwości. Równie ważne są sposobów wyegzekwowania eliminacji tych ograniczeń (np. przez stworzenie sieci specjalistów działających dla wszystkich muzeów w kraju).

Odnośnie podpunktu odnoszącego się do konieczności dopracowania systemowego udziału organizacji społecznych reprezentujących muzea i muzealników w kierunku wzmocnienia ich uprawnień m.in. w opiniowaniu i tworzeniu strategii ochrony dziedzictwa, zasugerowano dodanie propozycji rozwijania systemu, pozwalającego na większą integrację organizacji społecznych zajmujących się ochroną zabytków, konserwatorstwem czy badaniami naukowymi nad dziedzictwem narodowym z instytucjami muzealnymi i organizacjami reprezentującymi muzea i muzealników. Pozwoliłoby to na szybszą wymianę wiedzy między tymi środowiskami i wskazywanie potrzeb do badań dla środowiska naukowego.

Pojawiły się wątpliwości odnośnie zapisu o udziale organizacji społecznych reprezentujących muzea i muzealników w procesie wyboru zarządu muzeum ze względu na jednoosobową odpowiedzialność dyrektora, co się łączy z jednoosobowo podejmowanymi decyzjami.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 7:

Uchwała 7 „w sprawie zbiorów muzealnych utraconych i przemieszczonych w granicach współczesnej Polski”.

W uwagach do projektu uchwały zgłoszono wątpliwości odnośnie praktycznej realizacji postulatów wezwania organizatorów, zarządów muzeów, muzealników do scalania historycznych kolekcji muzealnych, w tym finansowania adekwatnych badań, wymiany dokumentacji i wiedzy.

Powołując się na treść konsultowanego projektu uchwały nr 7 ponownie zgłoszono postulat usunięcia z uchwały nr 1 (punkt b) zbędnego, zdaniem konsultującego, zapisu o legalności pozyskanych muzealiów. ZU i KP odpowiedziały na ten dezyderat w projekcie uchwały nr 4 o potrzebie przyjęcia spójnej polityki gromadzenia i ochrony zbiorów, podobnie jak na kwestię zwiększenia kompetencji dyrektorów do deakcesji.

W uwagach zasugerowano, że należałoby w tej uchwale podkreślić misję muzeów w przywracaniu świadomości Polaków roli i znaczenia różnych wpływów kulturowych płynących z faktu, że na terenach dawnej Polski działali i tworzyli artyści wielu narodowości. Dyslokacja dzieł sztuki spowodowana wydarzeniami politycznymi może stać się do tego pretekstem. Ponadto swobodny przepływ idei artystycznych (obecnie i w przeszłości) powinien znajdować odzwierciedlenie w kolekcjach i badaniach nad sztuką prowadzonych w muzeach. ZU i KP uznały, że ta uwaga ma charakter zbyt ogólny i, mimo jej słuszności, nie może zostać ujęta w projekcie uchwały jako postulat.

Ponadto ZU i KP podjęły decyzję o konieczności podkreślenia w projekcie uchwały, że dokonane przez okupantów zniszczenie, zarówno całych zbiorów, jak i pojedynczych muzealiów, miało charakter celowy, co znalazło odzwierciedlenie w redakcji ostatecznej wersji projektu.

Zbiorcza informacja odnośnie projektu uchwały nr 8:

Uchwała 8 „o zbiorach muzealnych powstałych w całości lub części po 1944 r. w rezultacie przeprowadzenia reformy rolnej i nacjonalizacji nieruchomości ziemskich”.

Zgłoszono jedynie dwie uwagi do tego projektu uchwały. Zasugerowano rozważanie w przyszłości problematyki zbiorów muzealnych po 1939 r. oraz uchwalenie funduszu na wykupienie zabytków od ich prawowitych właścicieli. ZU i KP uznały te uwagi za wytyczne działań pokongresowych, zaś postulat uchwalenia funduszu na wykup zabytków znalazł odzwierciedlenie w motywie przewodnim projektu uchwały („Zadośćuczynienie dla poszkodowanych w wyniku nacjonalizacji warunkiem ustabilizowania statusu własnościowego historycznych zbiorów, zachowania ich integralności i publicznej dostępności”).

W podpunkcie dotyczącym postulatu o ustanowienie przez rząd RP ogólnopolskiego programu badań nad roszczeniami kierowanymi wobec muzeów, ZU i KP zdecydowały o dodaniu do niego kwestii obsługi prawnej.