Uchwały

Uczestnicy I Kongresu Muzealników Polskich, uważając, iż muzea są dobrem wspólnym służącym wszystkim grupom społeczeństwa i dlatego nie mogą być zawłaszczane przez partykularne interesy polityczne, w przekonaniu o konieczności wprowadzenia zmian legislacyjnych, przedkładają przedstawicielom władzy ustawodawczej i wykonawczej niniejsze uchwały, o których wykonanie zobowiązuje się zabiegać Komitet Programowy Kongresu wraz ze statutowymi władzami Stowarzyszenia Muzealników Polskich, Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM oraz Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce.

Uchwała nr 1
I Kongresu Muzealników Polskich

o istocie muzeum, muzealiach, zawodzie muzealnika i organizatorach muzeum

I Kongres Muzealników Polskich, wziąwszy pod uwagę silne ugruntowanie idei i rozwój instytucji muzeum w cywilizacji od ponad dwu tysięcy lat oraz bogaty dorobek wielu pokoleń polskich muzealników działających w kraju i na emigracji, wnioskuje o przyjęcie i wprowadzenie w życie następujących reguł stosowanych w regulacjach prawnych i życiu społecznym w Polsce:

a) organizator muzeum:

  • bez względu na to, czy jest organem administracji państwowej (rządowej lub samorządu terytorialnego), osobą prawną bądź fizyczną, odpowiada za umożliwienie muzeum wykonywania jego misji i ochronę jego marki. Misja muzeum obejmuje działania przede wszystkim ochronne, w tym kolekcjonerskie, naukowe, artystyczne, edukacyjne i społeczne.

b) muzeum:

  • jest publiczną, trwałą instytucją wiedzy i nauki, wyspecjalizowaną w ochronie i opiece nad dziedzictwem materialnym i niematerialnym kultury oraz środowiska,
  • sprawuje pieczę nad posiadanymi muzealiami i rozwija ich kolekcje,
  • pełni ważną rolę edukacyjną i społeczną w propagowaniu potrzeb estetycznych i intelektualnych, określa tożsamość kulturową, pośredniczy między interpretowaną przeszłością a kreowaną przyszłością,
  • w swoim działaniu przestrzega zasad etycznych,
  • szczególną rangę i uprawnienia zyskuje przez wpis do Państwowego Rejestru Muzeów.

c) muzealia:

  • są dobrem publicznym bez względu na status organizacyjny muzeum; odpowiada za nie organizator wraz z kierownictwem muzeum jak za majątek publiczny,
  • opieka nad nimi jest finansowana przez organizatora muzeum i wspierana przez inne instytucje publiczne, podmioty społeczne i biznesowe oraz ruchy obywatelskie.

d) muzealnicy:

  • to grupa zawodowa zaufania publicznego bezpośrednio zaangażowana w realizację misji muzeum, kształcąca się przez cały okres pracy w muzeach, niepodlegająca presjom politycznym i komercyjnym, postępująca zgodnie z zasadami wiedzy, etyki i najwyższej staranności o muzealia i powierzone zadania. Istotę tego zawodu wyznacza właściwe wykształcenie, praktyka i wysokie kompetencje. Władze rządowe i samorządowe oraz organizatorzy muzeów są zobowiązani do wspierania muzealników w ich pracy, tworzeniu możliwości kształcenia i awansu dostosowanego do wymogów różnych specjalności muzeów oraz zapewnienia godnego wynagrodzenia na poziomie nie niższym niż średnia krajowa płacy. Najwyższego poziomu kwalifikacji muzealniczych oczekuje się od dyrektorów muzeów, wyłonionych spośród osób mających wystarczające doświadczenie pracy w muzeum lub w innych instytucjach, których działalność koncentruje się na obszarze dziedzictwa kulturowego.

Uchwała nr 2
I Kongresu Muzealników Polskich

o zasadach bezpieczeństwa ekonomicznego muzeum

Codzienne bezpieczeństwo ekonomiczne muzeum – to bezpieczeństwo świadectw naszej przeszłości,
które są gwarancją trwałej przyszłości.

I Kongres Muzealników Polskich, świadom pogarszającego się poziomu finansowania muzeów polskich, który stał się nieadekwatny do rzeczywistych potrzeb, a ponadto od wielu lat wykazuje stałą tendencję malejącą, wzywa władze państwowe, samorządowe, kierownictwa muzeów oraz ich zespoły pracownicze do podjęcia działań mających służyć zagwarantowaniu stabilności ekonomicznej muzeów, a poprzez to ich trwałości i bezpieczeństwa zgromadzonych muzealiów.

Delegaci Kongresu uważają, że:
 

  • konieczne jest uświadomienie społeczeństwu wartości istnienia muzeów oraz korzyści, jakie płyną z ich działalności dla rozwoju państwa i społeczności lokalnych,
  • należy uznać art. 5 ustęp 4 pkt 1 Ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach z późniejszymi zmianami, traktujący o bezpieczeństwie ekonomicznym muzeum za niewystarczający,
  • w związku z powyższym art. 5 ustęp 4 pkt 1 ustawy należy zredagować tak, aby w sposób czytelny określał, że organy założycielskie mają obowiązek zapewnić w dotacji podmiotowej i dotacjach celowych środki na utrzymanie muzeów publicznych, a dla pozostałych muzeów właściwe środki w wysokości:
    a) kosztów niezbędnych do umożliwienia realizacji zadań statutowych, w tym szczególnie gromadzenia i ochrony zbiorów muzealnych stanowiących podstawowy zasób dziedzictwa narodowego,
    b) kosztów utrzymania majątku ruchomego i nieruchomego oraz utraty wartości majątku trwałego, wywołanego jego zużyciem fizycznym (amortyzacji),
    c) kosztów wynikających z przyjętych przez organizatora planów działalności instytucji,
    d) kosztów umożliwiających wypłacanie godnych wynagrodzeń na poziomie nie niższym niż średnia krajowa płacy osobom świadczącym pracę na rzecz muzeum,
  • dotacje powinny podlegać waloryzacji,
  • zmniejszenie dotacji w skali rok do roku o wartość większą niż 1,5% winno być ustawowo uznane za zagrażające funkcjonowaniu muzeum,
  • wysokość dotacji powinna być zwiększana wraz z rozszerzaniem zadań statutowych i rozwojem infrastruktury instytucji,
  • obok zapisów ustawowych zabezpieczeniem stabilnej i odpowiednio wysokiej dotacji podmiotowej, gwarantowanej na czas trwania kontraktu, powinna być umowa cywilnoprawna pomiędzy organizatorem a dyrektorem,
  • – należy podkreślić potrzebę rozwoju funduszy celowych, tworzonych przez państwo i samorządy do realizacji konkretnych zadań przez muzea. Pierwszeństwo w dostępie do tych funduszy winny mieć muzea wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów,
  • ważnym elementem bezpieczeństwa ekonomicznego muzeów powinien być przyjazny im system polityki podatkowej państwa. System powinien zmniejszać obciążenia podatkowe muzeów oraz podmiotów wspierających ich działalność i być pomocny w budowaniu wokół nich środowiska mecenasów i sponsorów,
  • bezpieczeństwo ekonomiczne muzeów powinny wspierać przychody własne pochodzące z działalności statutowej,
  • delegaci Kongresu zwracają uwagę, że muzea, ich kierownictwo i zespoły pracownicze również ponoszą odpowiedzialność za bezpieczeństwo finansowe instytucji,
  • delegaci Kongresu podkreślają, że pozyskiwanie środków w ramach działalności własnej powinno jedynie wspierać bezpieczeństwo ekonomiczne muzeów,
  • delegaci Kongresu kategorycznie postulują, aby powoływanie przez organizatorów nowych muzeów lub innych instytucji kultury nie uszczuplało poziomu finansowania instytucji już istniejących,
  • delegaci Kongresu postulują, aby muzea rejestrowane uzyskały status organizacji pożytku publicznego, dzięki czemu mogłyby korzystać z jednoprocentowego odpisu od podatku dochodowego (PIT).

Uchwała nr 3
I Kongresu Muzealników Polskich

o zasadach awansu zawodowego i naukowego oraz o uposażeniach muzealników

Kompetentni oraz godnie wynagradzani muzealnicy gwarantem rozwoju polskiego muzealnictwa.

I Kongres Muzealników Polskich, świadomy wyzwań stojących przed współczesnym muzealnictwem, ogromnej odpowiedzialności ciążącej na muzealnikach jako kustoszach narodowego dziedzictwa, oraz uznając, że tym wyzwaniom i powinnościom podołać mogą tylko dobrze przygotowani, wykwalifikowani, kompetentni i należycie zmotywowani pracownicy muzeów, postuluje stworzenie przez rząd, samorządy, wszystkich innych organizatorów muzeów oraz kierownictwo muzeów warunków sprzyjających rozwojowi zawodowemu i naukowemu muzealników, a także zadbanie o godne ich wynagrodzenie.

Delegaci Kongresu uważają, że w tym celu należy:
 

  • uznać przepisy art. 32 – 34 Ustawy z dnia 21 listopada z 1996 r. o muzeach za niewystarczające instrumenty rozwoju kompetencji kadr muzealnych i należy uzupełnić tę ustawę o przepisy ułatwiające ten rozwój i zachęcające muzealników do podejmowania wysiłku związanego z uzupełnianiem wykształcenia na studiach magisterskich i podyplomowych oraz zdobywania stopni naukowych, a także o przepisy określające zasady zobowiązujące do podnoszenia kwalifikacji zarówno muzealników, jak i kierownictwo muzeów,
  • stwarzać w muzeach warunki, a samych muzealników zachęcać do pełniejszego wykorzystywania ich zasobu wiedzy powstałego w związku z wykonywaną pracą (np. katalogi zbiorów i wystaw) jako podstawy do ubiegania się o nadanie stopni naukowych,
  • utworzyć przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego fundusz stypendialny przeznaczony na pokrywanie kosztów podnoszenia kwalifikacji przez pracowników muzeów oraz na finansowanie ich zagranicznych staży i podróży studyjnych w zakresie muzealnictwa i muzeologii,
  • skierować do organizatorów muzeów apel w sprawie radykalnego i bezzwłocznego zwiększenia wysokości dotacji podmiotowych w celu jednorazowego podniesienia poziomu wynagrodzeń pracowniczych o 30%, a w kolejnych latach osiągnięcie wysokości wynagrodzeń na poziomie nie niższym niż średnie wynagrodzenie w kraju,
  • skierować do Ministra Finansów RP i organizatorów muzeów apel o bezzwłoczne zniesienie limitowania funduszu wynagrodzeń osobowych i bezosobowych oraz ograniczeń wzrostu wynagrodzeń w muzeach, jako działań sprzecznych z oczekiwanym przez władze publiczne wzrostem efektywności działalności muzealnej i postulatami innowacyjnego rozwoju społeczno-gospodarczego,
  • zoptymalizować ścieżkę rozwoju zawodowego polskich muzealników przez przywrócenie stanowiska starszego asystenta i starszego kustosza, a także przywrócenie – wg zasad obowiązujących do 2008 r. – okresów stażu wymaganego na wszystkich stanowiskach, na których zatrudniani są muzealnicy, w związku z czym należy wystąpić do Sejmu o dokonanie w projekcie ustawy wprowadzającej tzw. deregulację zawodu muzealnika stosownych zmian,
  • powiązać awans zawodowy oraz zdobywane przez muzealników stopnie i tytuły naukowe z podwyższaniem wynagrodzeń.

Uchwała nr 4
I Kongresu Muzealników Polskich

o potrzebie przyjęcia spójnej polityki gromadzenia i ochrony zbiorów

Właściwie dobrane zbiory są siłą muzeum i stanowią o jego wartości dla społeczeństwa.

I Kongres Muzealników Polskich, świadom ogromnej wartości muzealiów zgromadzonych w polskich muzeach dla kultury narodowej i świadomości społecznej, ale także świadom ogromnych strat, jakie poniosły zasoby polskich dóbr kultury w czasie zaborów oraz ostatnich dwóch wojen światowych, wyraża przekonanie, że stan ten dla dobra kultury i dla promocji kraju może i powinien być zmieniony.

Delegaci Kongresu uważają, że w tym celu:
 

  • muzea muszą prowadzić racjonalną, uzasadnioną i jasno określoną misją oraz zasadami etyki i prawa politykę gromadzenia zbiorów, prowadzącą do tworzenia wartościowych kolekcji. Każde muzeum powinno posiadać opracowaną w formie dokumentu własną politykę gromadzenia zbiorów, zaakceptowaną przez radę muzeum i przedłożoną organizatorowi. Wnioski o zakupy uzupełniające istniejące kolekcje winny mieć pierwszeństwo przed innymi wnioskami,
  • organizatorzy są zobowiązani do umożliwienia prowadzonym przez siebie muzeom realizacji polityki tworzenia wartościowych kolekcji. Instrumentem realizowania tego postulatu powinien być nowy przepis Ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, określający obligatoryjną wysokość dotacji celowej, która corocznie powinna być przyznawana przez organizatora muzeum na zakup muzealiów. Delegaci Kongresu rekomendują, aby przepis ustawy określił wysokość tej dotacji na poziomie minimum 5% przyznanej rocznej dotacji podmiotowej w muzeach publicznych lub właściwych środków w innych muzeach,
  • należy dokonać zmian lub uzupełnień w prawie, szczególnie w Ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych, które stworzą warunki, w szczególności finansowe, do właściwego i szybkiego reagowania muzeów na pojawiające się możliwości pozyskania obiektów potrzebnych do lepszej realizacji ich misji, a także na udoskonalenie i poprawę stanu konserwatorskiego posiadanych kolekcji,
  • delegaci Kongresu z satysfakcją zauważają istnienie funduszy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczonych na rozwój kolekcji muzealnych. Działania podjęte w tym kierunku należy konsekwentnie kontynuować i upowszechniać zasady funkcjonowania funduszy, wprowadzając do nich zasady zakupów interwencyjnych,
  • dla prowadzenia polityki gromadzenia zbiorów w muzeach niezbędne są zmiany przepisów Ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, które doprecyzują zasady deakcesji muzealiów,
  • delegaci Kongresu zauważają dysproporcję pomiędzy liczbą przechowywanych w polskich muzeach muzealiów a powierzchnią i standardem technicznym magazynów zbiorów, którymi muzea dysponują. Delegaci apelują do organizatorów o przeznaczenie stosownych środków na systematyczną i systemową modernizację oraz rozwój zaplecza magazynowego.

Uchwała nr 5
I Kongresu Muzealników Polskich

o potrzebie wsparcia przez instytucje państwowe procesu cyfryzacji zbiorów polskich muzeów
i społecznego udostępniania rezultatów cyfryzacji

Delegaci I Kongresu Muzealników Polskich wzywają wszystkie organy władzy publicznej do wzięcia pod uwagę następujących rekomendacji:
 

  • cyfrowe udostępnianie publiczności wizerunków zbiorów muzealnych wraz z metadanymi powinno być priorytetem finansowym w rządowych i samorządowych wieloletnich programach
    operacyjnych oraz w programach rozwoju społeczno-gospodarczego,
  • konieczne jest wzmocnienie w procesie cyfryzacji istniejących instrumentów organizacyjno-prawnych, zadbanie o prawne aspekty własności intelektualnej oraz połączenie działań międzyresortowych w tym zakresie,
  • niezbędne jest przyjęcie generalnego założenia, iż efekty projektów cyfryzacyjnych zrealizowanych przez muzea są udostępniane, a ich beneficjenci zobowiązani są do wymiany doświadczeń,
  • niezbędne jest zwiększenie dostępności zasobów kulturowych zgromadzonych w polskich muzeach, podniesienie jakości dokumentacji zbiorów oraz długoterminowe zabezpieczenie zasobów cyfrowych wytworzonych podczas procesu cyfryzacji,
  • istnieje potrzeba podjęcia prac nad zintegrowaniem dostępu do cyfrowych zbiorów muzealnych oraz potrzeba konserwacji pozyskanych zasobów cyfrowych,
  • konieczne jest doprecyzowanie przepisów Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 sierpnia 2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach pod względem dopuszczenia prowadzenia cyfrowej dokumentacji akcesji,
  • niezbędne jest rozbudowanie istniejącej obecnie oferty szkoleniowej, skierowanej do całego środowiska muzealnego, obejmującej wszystkie zagadnienia, związane z problematyką cyfryzacji muzealiów i zasobów muzeów, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii prawno-własnościowych oraz badań proweniencyjnych.

Uchwała nr 6
I Kongresu Muzealników Polskich

o potrzebie wypracowania zasad wspierania zadań muzeum przez działające w ich otoczeniu
organizacje społeczne i osoby prywatne

Muzeum to instytucja dobra wspólnego.

I Kongres Muzealników Polskich stwierdza, że tradycją polskiej kultury obywatelskiej jest:
 

  • odpowiedzialność za tworzenie, prospołeczne działanie i rozwój muzeów,
  • troska o zasoby dziedzictwa narodowego,
  • kształtowanie postaw patriotycznych, dla których istotnym zapleczem merytorycznym były i nadal powinny być przede wszystkim instytucje muzealne oraz znajdujące się pod ich opieką zbiory.

Muzeum jest instytucją dobra wspólnego. U jego genezy znajduje się gest daru i ofiarności społecznej. Muzeum, także w obecnych czasach, powinno w swojej działalności wyrażać ten ideał życia wspólnotowego. Tak rozumiane dobro wspólne kształtują wartości humanistyczne, konstytuujące więzi wspólnotowe i normy kultury obywatelskiej.

Społeczna ofiarność i twórczość jako czynniki współtworzące muzeum wymagają odpowiednich warunków ustrojowych zarówno na poziomie instytucji muzealnej, jak i na wszystkich poziomach realizacji polityki kulturalnej przez władze publiczne Rzeczypospolitej Polskiej. Dotyczy to zarówno odpowiednich działań ze strony rządu, jak i ze strony poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego.

Zaangażowanie w system pracy społecznej muzeum osób prywatnych lub organizacji społecznych wiąże się z koniecznością zaadaptowania dla potrzeb muzeów i muzealnictwa instytucji wolontariatu oraz wdrożenia nowych instrumentów i metod zarządzania międzysektorowego, wykorzystywanych w relacjach z podmiotami społecznymi i prywatnymi (partnerstwo społeczne, partnerstwo publiczno-prywatne).

Delegaci Kongresu uważają, że w tym celu:
 

  • należy stworzyć – w ramach programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – program bezpośrednio wspierający promuzealne działalności społeczne,
  • w odniesieniu do organizacji społecznych integrujących muzealników lub muzea, do pracy społecznej na rzecz rozwoju muzealnictwa należy stworzyć w ramach programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego program rozwoju samorządności zawodowej i muzealnej. Za jego pośrednictwem mogłaby być wzmacniana m.in. aktywność zawodowa i twórczość naukowa muzealników oraz przedsiębiorczość społeczna muzeów,
  • należy dopracować systemowy udział organizacji społecznych reprezentujących muzea i muzealników, aby wzmocnić ich uprawnienia w opiniowaniu i tworzeniu strategii ochrony
    dziedzictwa narodowego, regulacji prawnych dotyczących muzealnictwa oraz udziału w procesie wyboru kierownictwa muzeów,
  • delegaci Kongresu apelują do mediów publicznych o informowanie o działalności muzeów rejestrowanych w większym niż obecnie zakresie i o wypełnianie w ten sposób misji publicznej jako ich ustawowego obowiązku.

Uchwała nr 7
I Kongresu Muzealników Polskich

w sprawie zbiorów muzealnych utraconych i przemieszczonych w granicach współczesnej Polski

Restytucja muzealiów zrabowanych oraz badania proweniencyjne zbiorów przemieszczonych – wspólnym i nigdy nie wygasającym zobowiązaniem Państwa Polskiego i polskich muzealników.

I Kongres Muzealników Polskich, biorąc pod uwagę do dziś odczuwalne w muzeach i będące przyczyną wielu ich obecnych problemów konsekwencje celowego zniszczenia, grabieży, rabunków oraz przemieszczeń całych zbiorów i pojedynczych muzealiów przez okupantów oraz niezakończoną do dzisiaj ich restytucję spoza granic RP, a także dekompletowanie kolekcji i przemieszczenia zbiorów muzealnych w Polsce, w tym z muzeów ziem przyłączonych do Polski po zakończeniu II wojny światowej, wskazuje na konieczność podejmowania wszelkich działań, które odwrócą lub zminimalizują skutki powstałych strat.

Delegaci Kongresu uważają, że w tym celu:
 

  • należy wyrazić uznanie dla działań Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Ministra Spraw Zagranicznych, które w ostatnich latach przyniosły istotne i wymierne skutki w procesie restytucji polskich zbiorów,
  • należy wesprzeć kontynuację dotychczasowych działań rządu i urzędów państwowych na rzecz poszukiwania i restytucji zbiorów i wezwać do optymalizacji tych działań,
  • należy zobowiązać muzealników i muzea do prowadzenia i upubliczniania wyników badań proweniencyjnych, w szczególności dotyczących sposobu nabycia muzealiów,
  • należy wezwać organizatorów, kierownictwa muzeów i muzealników do działania w dobrej wierze i wedle najlepszych praktyk przy scalaniu historycznych kolekcji muzealnych, w tym do finansowania adekwatnych badań, wymiany dokumentacji i wiedzy.

Uchwała nr 8
I Kongresu Muzealników Polskich

o zbiorach muzealnych powstałych w całości lub w części po 1944 r.
w rezultacie przeprowadzenia reformy rolnej i nacjonalizacji nieruchomości ziemskich

Zadośćuczynienie dla poszkodowanych w wyniku nacjonalizacji jest warunkiem ustabilizowania statusu
własnościowego historycznych zbiorów, zachowania ich integralności i publicznej dostępności.

I Kongres Muzealników Polskich dostrzega poczucie krzywdy u osób i ich spadkobierców dotkniętych nacjonalizacją nieruchomości ziemskich, prowadzoną od 1944 r. na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nacjonalizację przeprowadzono z naruszeniem prawa własności kolekcji i zabytków ruchomych, będących często osobistymi pamiątkami rodzinnymi i spuścizną narodową. I Kongres Muzealników Polskich, uznając jednocześnie poświęcenie muzealników dla ratowania zabytków w czasie wojny oraz restytucji i ochrony w narzuconej Polsce powojennej rzeczywistości politycznej, społecznej i gospodarczej, podkreśla korzyści społeczne z ich udostępniania
w muzeach i zaznacza potrzebę ostatecznego wyjaśnienia ich statusu własnościowego w celu stabilizacji warunków wykonywania misji publicznej muzeów.

Delegaci Kongresu uważają, że w tym celu należy:
 

  • zwrócić uwagę, że brak ustawowego uregulowania skutków przejęcia zabytków i ich kolekcji – mienia osób prywatnych (fizycznych i prawnych) – przez Skarb Państwa w ramach nacjonalizacji nieruchomości ziemskich negatywnie wpływa na stabilność warunków prowadzenia działalności statutowej i programowej posiadających je obecnie muzeów,
  • postulować rozważenie przez rząd RP ustanowienia ogólnopolskiego programu badań i obsługi prawnej problematyki roszczeń kierowanych wobec muzeów, dotyczących zabytków i kolekcji osób prywatnych przejętych w ramach nacjonalizacji nieruchomości ziemskich,
  • wezwać muzealników polskich do debaty, której ustalenia winny trafić pod rozwagę rządu RP, o sposobach uregulowania skutków przejęcia przez Skarb Państwa zabytków i kolekcji osób prywatnych ze znacjonalizowanych w 1944 r. i w latach następnych nieruchomości ziemskich, ze szczególnym uwzględnieniem postulatu zachowania integralności kolekcji historycznych znajdujących się w muzeach.